Kansen voor aquathermie?

In 2019 publiceerde het kabinet het Klimaatakkoord: de Nederlandse uitwerking van de internationale klimaatafspraken van Parijs om de CO2-uitstoot sterk te verminderen. Eén van de afspraken is dat dertig energieregio’s in Nederland onderzoeken welke warmtebronnen bruikbaar zijn om wijken en gebouwen aardgasvrij te maken. In de wijk Malta nemen we de kansen voor aquathermie onder de loep.

Wat is aquathermie ook alweer? Dat is een techniek om in de zomer warmte te onttrekken aan het oppervlaktewater. Omdat die warmte pas in de koudere wintermaanden nodig is om bijvoorbeeld huizen te verwarmen, wordt het warme water tijdelijk opgeslagen in bepaalde bodemlagen. En andersom kan het ook: kou in de winter onttrekken aan water en opslaan in de bodem om in de zomer huizen te koelen. Dat ondergronds opslaan van water heet warmte- en koudeopslag. De Zeeuwse overheden en andere partijen hebben besloten om de ontwikkeling van aquathermie gezamenlijk op te pakken door middel van de Kopgroep Aquathermie. Daarin participeren het waterschap, de verschillende overheden en bijvoorbeeld partijen als het Waterschap, Rijkswaterstaat, HZ University of Applied Sciences, Enduris en Zeeuwind.

Aquathermie

Schouwen-Duiveland
Uit een eerste onderzoek blijkt dat in Zeeland de bodem van het eiland Schouwen-Duiveland heel geschikt is voor aquathermie. Bart Kuijpers, namens Zeeuwind betrokken bij dit onderzoek legt uit: “Voorwaarde voor aquathermie is dat er veel oppervlaktewater beschikbaar is, dat er voldoende bebouwing in de buurt van dat water is en dat de bodem geschikt is om het warme of koude water in op te slaan. De wijk Malta in Zierikzee heeft al deze ingrediënten in huis en is daarom uitgekozen om de mogelijkheden voor aquathermie nader te onderzoeken. Overigens trekken we dit onderzoek breder en kijken we meteen naar andere kansen die er zijn om de wijk te verduurzamen.”

Klankbordgroep en draagvlak creëren
Het vervolgonderzoek wordt gedaan door drie partijen: de gemeente Schouwen-Duiveland, de woningcorporatie Zeeuwland en Zeeuwind. Baukje Bruinsma, namens de gemeente verantwoordelijk voor dit project, vertelt hoe de bewoners worden betrokken bij het hele traject. “Het vervolgonderzoek richt zich onder meer op de bodemlagen, zodat we zeker weten dat die geschikt zijn om water in op te slaan. Maar het belangrijkste is het draagvlak in de wijk. Daarom zijn we gestart met een klankbordgroep in de wijk Malta. Daarin zitten huurders van Zeeuwland, iemand vanuit de huurderscommissie en bewoners die een koophuis hebben. Uiteraard is deze klankbordgroep een afspiegeling van de wijk – ook jongeren worden er bewust bij betrokken. We gaan nu eerst een enquête houden onder alle bewoners van de wijk Malta waarin ook een oproep komt: wil je meedenken in die klankbordgroep, meld je dan aan!”

De wijk Malta in Zierikzee

Heldere communicatie, persoonlijke aanpak
Ook voor Zeeuwland is het betrekken van de bewoners essentieel. Alex van den Dries van Zeeuwland: “De klankbordgroep gaat bijvoorbeeld meedenken over de manier van communiceren met de bewoners in de wijk. Hoe kunnen we de boodschap zo brengen dat het voor iedereen begrijpelijk is? Uit ervaring weten wij dat hoe persoonlijker de aanpak is, hoe succesvoller. Als je bij de mensen thuis langsgaat, de maatregelen bespreekt en hun vragen en zorgen kunt wegnemen, neemt het enthousiasme toe. Al is bij ons altijd wel het uitgangspunt dat aanpassingen aan de woning niet mogen leiden tot hogere woonlasten.”

Snel duidelijkheid
Alle Zeeuwse gemeenten komen in 2021 met een ‘transitievisie warmte’. Daarin staat welke wijken voor 2030 van het gas af kunnen en welk alternatief voor gas per wijk de beste optie is. Baukje Bruinsma vertelt dat de gemeenten hierin samen optrekken. “Door de beperkingen rond corona hebben we op Schouwen-Duiveland nog niet met alle dorps- en stadsraden kunnen praten. Terwijl we wel horen dat bewoners graag duidelijkheid willen. Er zijn nu nog veel onzekere factoren: welke technieken zijn er in 2030 beschikbaar en welke gevolgen heeft de techniek die je kiest voor een bepaalde wijk? We zien wel dat er veel gebruik wordt gemaakt van de isolatiesubsidies die we vanuit de gemeente aanbieden – bewoners staan dus open voor het verduurzamen van hun woning.”

Lagere lasten, meer comfort
Die positieve ervaring heeft Alex van den Dries van Zeeuwland ook: “Het verbeteren van de schil van de woning is inmiddels een goed uitgewerkt concept. Dit heeft vaak positief effect op de betaalbaarheid van de woning, omdat het de energielasten verlaagt. Ook over de gunstige invloed op het wooncomfort krijgen we positieve reacties. Maar de vervolgstap – van het gas af – is voor iedereen nog een leertraject. Als Zeeuwland horen wij eind 2021 welke wijk per wanneer van het gas af moet. Gelukkig worden we door de gemeenten goed bij dit proces betrokken. Maar we zijn zelf ook heel benieuwd naar de uitkomsten en hoe onze huurders daar tegenaan kijken.”

De wijk Malta in Zierikzee

Verduurzaming kan op meerdere manieren
Als er in bepaalde wijken wordt gekozen voor aquathermie, dan zijn er twee technieken om met de opgeslagen warmte de woningen te verwarmen. Bart Kuijpers van Zeeuwind: “Je kunt de warmte per woning omhoog pompen. Dat gebeurt dan met een warmtepomp. Het is ook mogelijk de warmte op een centrale plek in de wijk omhoog te pompen en van daaruit over de wijk te verdelen. Dat is een vorm van stadsverwarming. Samen met de bewoners van de wijk Malta gaan we het komende anderhalf jaar kijken wat er mogelijk is. Er is op de eerste plaats draagvlak van de bewoners voor nodig. Maar het moet ook technisch en financieel haalbaar zijn. En het moet passen in de plannen van de gemeente. Als eind 2021 het onderzoek naar aquathermie is afgerond, kunnen we beoordelen of we met z’n allen kansen zien om met aquathermie de wijk Malta in Zierikzee te verduurzamen. Maar het kan dus ook zijn dat we in overleg met de bewoners kiezen voor een ander alternatief.”

Kennis delen
De uiteindelijke resultaten van dit onderzoek komen in de vorm van een ‘Stappenplan aquathermie en burgerparticipatie’ beschikbaar voor andere partijen binnen Zeeland en daarbuiten. Het doel daarvan is om aquathermie verder te ontwikkelen tot een haalbaar warmtealternatief. De Kopgroep Aquathermie zal daar onder meer een belangrijke rol bij spelen.