Hoe een lokale energiecoöperatie overleefde én bloeide

‘Luctor et emergo: hoe een lokale energiecoöperatie overleefde en bloeide in de loop van de decennia’. Dat is de titel van het onderzoek dat Amtul Samie Maqbool en haar collega’s zijn gestart in oktober 2020. In dit interview vertelt zij wat ze heeft ontdekt.
windpark zeeland

Voordat we beginnen over het onderzoek. Kun je wat meer over jezelf vertellen? 

“Mijn naam is Amtul Samie Maqbool en ik kom oorspronkelijk uit Pakistan. Via een studiebeurs ben ik in Europa terechtgekomen. Eerst in Oostenrijk en daarna in Nederland. Ik heb in Leiden en in Delft gestudeerd. Daarna ben ik voor mijn PhD naar Gent gegaan en nu woon ik weer in Nederland, in Groningen. Ik heb een Bachelorstudie  milieuwetenschappen gevolgd  en een Masterstudie  in industriële ecologie. Op dit moment doe ik dit onderzoek naar energiecoöperaties, aan de Rijksuniversiteit Groningen . Daarnaast geef ik daar  onderwijs aan  studenten die het masterprogramma ‘Science Business and Policy’ volgen.  

Kun je wat meer vertellen over het onderzoek en de connectie met Zeeuwind? 

“Jazeker. Ik wilde graag onderzoek doen naar  sociale innovatie. Ik ontdekte dat er in Nederland heel veel burgercoöperaties zijn op het gebied van energie. Dit zijn over het algemeen kleine, lokale initiatieven met een bescheiden aantal leden die met vrijwilligers een lokaal initiatief van de grond proberen te krijgen. De laatste decennia  schieten deze burgercoöperaties als paddenstoelen uit de grond, na een periode waarin er bijna geen burgerinitiatieven waren. Ik ontdekte dat veel burgercoöperaties de tand des tijds niet doorstaan. Zeeuwind is daarin een uitzondering. Ik was erg benieuwd hoe het kon dat Zeeuwind in de afgelopen 35 jaar is uitgegroeid tot de grootste burgercoöperatie van Nederland. Verbazingwekkend genoeg was er hier nog niet eerder onderzoek naar gedaan en daarom heb ik besloten om dit zelf te onderzoeken.” 

Hoe ben je te werk gegaan?  

“Je kunt natuurlijk op verschillende manieren onderzoeken, maar ik heb me voornamelijk beziggehouden met het onderzoeken van data gebaseerd op informatie in dagbladen. Als  je bijvoorbeeld  verschillende mensen interviewt, krijg je te maken met subjectieve informatie. Ik ben daarom vooral bezig geweest met het opzoeken van zo neutraal mogelijke informatie in  krantenartikelen. Dat  zijn er heel wat. In de afgelopen 35 jaar zijn er 1.500 krantenartikelen gepubliceerd waarin Zeeuwind voorkwam. Ik heb 580 artikelen geselecteerd en vertaald naar het Engels, aangezien Nederlands niet mijn moedertaal is. Daarbij  heb ik gelukkig veel hulp gehad.”  

1.500 artikelen!? Dat is echt ongelofelijk. Dat moet veel tijd hebben gekost om een selectie te maken en daarna ook 580 artikelen te vertalen.  

“Ik ben ongeveer een jaar bezig geweest om alle data te verzamelen en te analyseren. Daarna ben ik aan de slag gegaan met het schrijven van mijn onderzoeksverslag. Nu, vijf maanden later, heb ik  mijn onderzoeksverslag ter controle voorgelegd  bij de onderzoeksleider  met wie  ik samenwerk. Nadat dat is gebeurd, kan ik aan de slag met de laatste aanpassingen en kan ik mijn verslag  aan jullie laten lezen.” 

En daarna kan je het publiceren?  

“Nee, zo ver zijn we dan nog niet. Nadat jullie hebben gecontroleerd of alle feiten kloppen, volgt er nog een collegiale toetsing ofwel peer review. Dat betekent dat onafhankelijk van elkaar verschillende collega-wetenschappers mijn onderzoek doornemen. Als mijn onderzoek dan aan alle eisen voldoet, kan het gepubliceerd worden als wetenschappelijk artikel. Dus na het onderzoek dat ongeveer één jaar en vijf maanden heeft geduurd, kost het nog tussen de zes maanden en één jaar voor het daadwerkelijk gepubliceerd kan worden.”  

Kun je toch alvast een tipje van de sluier oplichten?  

“Ja, ik kan je zeker al wat meer vertellen over de belangrijkste conclusies. Een aantal zaken hebben er toe geleid  dat jullie als Zeeuwind zo’n unieke positie hebben. Allereerst hebben jullie heel slim ingespeeld op de technologische ontwikkelingen op het gebied van wind. In 1987 was windenergie nog relatief nieuw, zeker voor burgercoöperaties. Met de keuze voor wind konden jullie jezelf onderscheiden. Een andere belangrijke factor is dat ten tijde van de oprichting de ZMf nauw betrokken was. De kennis en expertise van deze organisatie heeft Zeeuwind echt een voorsprong gegeven. Ook de contacten met PZEM en Delta zijn belangrijk. Het is echt uniek voor een burgercoöperatie om contracten af te sluiten met professionele partijen – dat heeft jullie veel financiële stabiliteit gegeven.  

Een andere reden waarom Zeeuwind al zo lang kan bestaan, is de keuze om direct Zeeland-breed initiatieven op te pakken. Zo beperkten jullie jezelf niet tot kleine en lokale initiatieven die soms inzakken als de doelen  zijn gerealiseerd.”  

Inmiddels zijn er naast windenergie heel veel andere vormen van duurzame energie bijgekomen. Hoe denk je dat we ons als Zeeuwind kunnen blijven onderscheiden? 

“Een andere belangrijke conclusie uit mijn onderzoek is dat jullie niet schuwen om jezelf opnieuw uit te vinden en nieuwe dingen te proberen. Zo zijn jullie je op den duur naast wind- ook op zonne-energie gaan toeleggen. Jullie hebben je de laatste jaren ook echt gepositioneerd als kenniscentrum op het gebied van duurzame energie. Dat is volgens mij een hele goede stap. Je wilt die koploperspositie blijven behouden. 

Met name schaalgrootte is belangrijk is als het gaat om economische groei. Als je het bijvoorbeeld hebt over het verduurzamen van woningen, dan loont het niet om dit lokaal en individueel op te pakken. De collectiviteit moet je daarin blijven opzoeken om zo op grotere schaal initiatieven van de grond te krijgen.  

Ten slotte denk ik ook dat jullie dichtbij jullie waardes moeten blijven. Naast het ontwikkelen en beheren van duurzame energie, kwam ik er door mijn onderzoek achter dat jullie in de loop der jaren ook echt een bijdrage hebben geleverd aan de Zeeuwse samenleving. Door het delen van jullie kennis en middelen en deze te investeren in Zeeland onderscheiden jullie jezelf van de grote commerciële partijen. Dat is echt een kracht die je moet vasthouden.”